Struikelstenen onthuld op landgoed Leuvenum: blijvende herinnering aan oorlogsslachtoffers
Op landgoed Leuvenum in Ermelo zijn drie Stolpersteine onthuld ter nagedachtenis aan vader en zoon Sandberg en hun huisvriend Maes van Lanschot. De messing struikelstenen herinneren aan een tragisch verhaal dat zich afspeelde in de laatste maanden van de Tweede Wereldoorlog.
Burgemeester Hans van Daalen onthulde de stenen op een plek waar tijdens de oorlog veel evacués en onderduikers een veilig onderkomen hoopten te vinden. Maar op 29 januari 1945 sloeg het noodlot toe. Duitse troepen vielen Huize Leuvenum binnen en pakten de familie Sandberg en hun ondergedoken huisvriend Maes van Lanschot op.
Hoop sloeg om in tragedie
Omdat het zuiden van Nederland al bevrijd was, leefde in de regio het gevoel dat de oorlog snel voorbij zou zijn. Toch bleef de Veluwe zwaar onder druk staan na onder andere de razzia van Putten. Duitse bezetters hielden in die periode veel huiszoekingen in de omgeving.
Ook Huize Leuvenum ontkwam daar niet aan. De hele familie werd gearresteerd. Dochters Kiek en Mechteld Sandberg werden naar Kamp Westerbork gebracht, maar keerden een dag later lopend terug naar huis, gekleed in kampuniform. Hun moeder Ernestine, ook wel Tinie genoemd, was op dat moment al vrijgelaten.
Voor de mannen liep het anders af.
Vader, zoon en huisvriend keerden niet terug
Cornelis Johan Sandberg werd vanuit Kamp Amersfoort per trein afgevoerd richting concentratiekamp Neuengamme. De reis vond plaats in overvolle veewagons onder erbarmelijke omstandigheden. De 61-jarige Sandberg kwam verzwakt aan in het kamp en overleed kort daarna, op 19 maart 1945.
Ook zijn zoon Rudolf Anthonie Sandberg werd gedeporteerd. Hij belandde uiteindelijk in het beruchte opvangkamp Sandbostel, waar hij in het voorjaar van 1945 bezweek aan de zware ontberingen.
De jonge onderduiker Maes van Lanschot werd naar concentratiekamp Wöbbelin gebracht. Hoewel hij de bevrijding door de geallieerden nog meemaakte, was zijn gezondheid volledig ingestort. Kort daarna overleed hij alsnog in een militair hospitaal in Ludwigslust. Hij werd slechts 23 jaar oud.
Een familie in diepe rouw
Tijdens de bijeenkomst vertelde F.F. baron van Hogendorp over de impact die de gebeurtenissen op de familie hadden. Ernestine Sandberg bleef samen met haar dochters achter op het landgoed, getekend door verlies en verdriet.
Volgens Van Hogendorp werd er binnen de familie nauwelijks gesproken over wat er was gebeurd. De vrouwen wilden niet in de belangstelling staan en hielden zich vast aan één gedachte: “Het is gelopen zoals het gelopen is.”
Toch sprak uit hun leven vooral enorme veerkracht.
De betekenis van Stolpersteine
Jacques Noach, penningmeester van Stichting Stolpersteine Amsterdam, legde tijdens de onthulling uit waarom deze kleine messing steentjes zo belangrijk zijn. Het idee komt van de Duitse kunstenaar Gunter Demnig, die in 1992 begon met het plaatsen van Stolpersteine om slachtoffers van het nationaal-socialisme blijvend te herdenken.
De stenen worden geplaatst voor de laatste vrijwillig gekozen woonplek van de slachtoffers. Zo blijven hun namen zichtbaar in het straatbeeld én in het collectieve geheugen.
Met de drie nieuwe Stolpersteine op landgoed Leuvenum krijgen Cornelis Johan Sandberg, Rudolf Anthonie Sandberg en Maes van Lanschot opnieuw een plek in de geschiedenis — en worden zij niet vergeten.
